Жоспар


The Presentation inside:

Slide 0

Жоспар


Slide 1

І.


Slide 2

Кіріспе.....................................................................


Slide 3

......................3


Slide 4

ІІ. Мультимедиа м?мкіндіктерін пайдалану


Slide 5

2.1 Гуманитарлы? салаларда ?олдану…………………...…...4


Slide 6

2.2. Мультимедиа технологиясы...…………….........................6


Slide 7

2.3. Мультимедиа технологиясынны? негізгі салалары.......7


Slide 8

ІІІ. Animate компоненті....……………………………………..11


Slide 9

3.1.


Slide 10

Листинг.....................................................................


Slide 11

............. 15


Slide 12

IV.?орытынды................................................................


Slide 13

.............20


Slide 14

V. ... ... — б?л ... ... келе ... ... теледидарлы?


Slide 15

кескіндеуді? ж?не стереодыбысты? бейнелілігі мен на?тылы?ын ... ... ... ... ... ... ... Осы негізгі ?ш ??раушылар, я?ни ?ш орта


Slide 16

мультимедиа (multimedia) терминін ... оны? е? ... бірі — к?ру ж?не ... ... ... ... ... бас?аруымен ?зара ?рекеттестігі.


Slide 17

Мультимедиа ??ралдары деп біры??ай ... ... — ... ... ?нделетін ?зара байланысты ... ... ... ж?не ... ... комбинациясын (?йлесуін) атайды.


Slide 18

М?нда жалпы негіз деп ... ... т?рі ... ... ішкі логикалы? байланыстары ж?не жеке тасушыларды? ?осынды


Slide 19

?уатынан ?лде?айда арты? ?уаты бар ... ... ... ... ... а?паратты? д?ст?рлі тасу-шыларынан негізгі


Slide 20

айырмашылы?ы — интерактивтілігі, ... ... ж?не ... ... ... м?мкіндіктерін пайдалану


Slide 21

2.1 Гуманитарлы? салаларда ?олдану


Slide 22

Интерактивтік (?здіксіз ?рекеттілік) пайдаланушы?а ... ... ... ... ... ... ... интерактивті


Slide 23

о?ытушы программада пайдаланушыны? ?алауы бойынша ... ... ... тарауды ?айталап о?у?а ж?не т.т. болады. Егер ж?йе


Slide 24

пайдаланушы енгізген ... ... ... ж?не т.т. орай жауап


Slide 25

?атса, ?зара ?рекеттестікті? жо?арыра? де?гейі ?амтамасыздандырылады.


Slide 26

Интерактивтілік т?сіндіру ... ... ... Мультимедиа


Slide 27

??ралдары белгілі бір жолды ?ана ?олдану?а м?жб?р етпей, ?з ... ... ... ... ... ... ... — ?атынас?а бейімділік


Slide 28

(коммуникабельділік) — біртіндеп басым болып келеді. ... ... ... телекоммуникациялар мен т?рмысты? электроника сия?ты ... ... ... ... ... ... ... береді


Slide 29

(м?ны? мысалы теледидарды дербес компьютермен ?штастыру болады).


Slide 30

Б?л ?асиеттер гипермедиада (гиперорта) — мульти-медианы? гиперм?тінні?


Slide 31

(Windows-тегі к?мек ж?йесі гипер-м?тінні? мысалы болып табылады) ж?не ... Web ... ... ... ... ... Гипермедиа технологиясы, ??жаттарды? бір компьютерде са?талуына


Slide 32

немесе ... ?р ... ... ... ... немесе


Slide 33

та?ырыпты (б?л жа?дайда а?парат к?птеген — ... ... ... ... ... ... ... береді. Желілер тілінде б?л а?паратты


Slide 34

ба?ылап отыру навигация немесе серфинг (surfing, browsing немесе cruising)


Slide 35

деп аталады.


Slide 36

Мультимедиа технологиясы бір-бірінен ... ... да, ... ... ... ... ... да жасалымдарды? ке? ?рісін ?амтиды.


Slide 37

Осы технологияны? к?мегімен жасал?ан ... ... ... ... ... ... деректерді? бір программалы? ?німде жина?талу


Slide 38

м?мкіндігі. Б?л а?паратты? компьютерлік технологиялар ?шін ... ... ... ... безендірулер) сондай-а?, деректерді? жа?а т?рлері


Slide 39

(с?з, саз, бейнефильмдерді? ... ... ... анимация) болуы


Slide 40

м?мкін. М?ндай интеграция а?паратты ... ж?не ... ?р ... ... ... ... ойнат?ышын (CD-


Slide 41

ROM ойнат?ышын), бейнекамераны? бейнемагнитофонын, электронды ... ... ... ... ... ... ... к?леміндегі ж?мыс — ?зіні? таби?аты бойынша статикалы?


Slide 42

м?тін мен графикалы? бейнелерден ... ... ... — ... ... тек на?ты уа?ыт к?лемінде ?ана ж?реді. Бейне — ж?не


Slide 43

аудио а?паратты компьютерлік ендеу ж?не ... ... ?шін ... ... ... деректер беру шиналарыны? ?ткізу


Slide 44

м?мкіндігін, жедел ж?не бейнежадыны? колемін, компьютерді? енгізу — ... ... ... ... ... ... арттыру ж?не сыйымдылы?ы


Slide 45

?лкен сырт?ы жадыны? болуы ?ажет.


Slide 46

2.2. Мультимедиа технологиясы


Slide 47

Интерактивтік ?зара ?рекетті? жа?а ... ... ... компьютерлік техника дамуыны? алды??ы кезендерімен салыстыр?анда


Slide 48

?лде?айда к?лемді ж?не жан-жа?ты а?парат алу?а м?мкіндік ... Б?л ... ... т?рмыс жене ... ... шын ... озгерістерге жетелейді.


Slide 49

Деректерді ?ндеу компьютерлік техниканы ?олдануды? негізгі саласы


Slide 50

болып ... ... ... ж?не ... ... жылдам орындау?а


Slide 51

м?мкіндік беретін компьютер адам?а керітартпа ж?мыстан босау?а ж?не ... ... ... ... жасайды. Пайда-ланушыны?


Slide 52

компьютермен ж?мыс жасау процесінде дерек-терді ?сыну т?рі мен ... ... роль ... та?ы да ... ?ажеті жо?. Б?л аспектіде


Slide 53

на? мультимедиа технологиясы ж?не оны? ... ... ... ... шексіз м?мкіндік жасайды.


Slide 54

А?паратты ?абылдау мен т?сіну с?тті тандап алын?ан бейнелеу материалы


Slide 55

мен м?тінді дыбысты? с?йемелдеуді? ар?асында ?дде?айда о?ай?а т?седі.


Slide 56

Мультимедиа ... ... ... ... ... ??ралдарыны?


Slide 57

шексіз т?рлерін ?сынады. Біра? б?л ??ралдарды тек ма?сат?а сай пайдалану


Slide 58

?ана материалды ... ... ж?не ... ... ... ... ... технологиясынны? негізгі салалары


Slide 59

?азіргі кезде мультимедианы ?олдануды? бірнеше негізгі ба?ыттары, мен


Slide 60

?здеріні? ережелері, терминологиясы ... ... ... ... ... ... беру мен ... мультимедиа (Computer Based Training


Slide 61

— CBT) аса ма?ызды ба?ыттарды? бірі болып табылады. ... ... ... ететін білімдер тез ?згерістерге бейім. Дамуды? ?азіргі де?гейі


Slide 62

оларды ... ... ... ... ... Б?л жа?дайларда олар кітап,


Slide 63

к?рнекі ??ралдар сия?ты д?ст?рлі ... — ... ... даму ... ... Мультимедианы? ?андай да бір ?німдерін оны ... — ... ... ?оса ... ... ... айналды. Б?дан


Slide 64

бас?а, материалды беруді? ?р-алуан ??ралдарьш ?олданатын компьютерлік


Slide 65

о?ытын — ?йрету ... ... ... бар:


Slide 66

о?ып — ?йренетін материалды жа?сы ж?не барынша тере? т?сіну;


Slide 67

білімдерді? жа?а саласын о?ып-?йренуге у?ждеу;


Slide 68

... ... ... ... ... ... алын?ан білімдер не??рлым ?за? уа?ыт есте ... ж?не ... ... іс ... ?олдану ?шін о?айыра? еске т?седі;


Slide 69

?ндірістік о?ып-?йрену мен біліктілігін к?теру шы?ын-дарыны? азабы.


Slide 70

Фирмалы? т?саукесер ... ж?не ... ... К?рнекі


Slide 71

жарнама (витрина) саласы мультимедианы ?олдануды? на?тылы ?лгісі болып


Slide 72

табылады. ... ... ... ... ... ... ?з ... алу м?мкіндігі бар. Мысалы, б?л банктерді? ... ... ... ?р ... банк операциялары бойынша а?парат


Slide 73

берілетін операциялы? залдары; к?рмелер мен ж?рме?келер ... ... ... ж?не т.т. ... ... ... ... жарнама


Slide 74

программасы бар терминалды орнат?анда сатып алушы ... ... жеке ... ... ?йлесуін тексереді ж?не


Slide 75

тіпті оларды оз ?йіне ... ... де ... Автосалонда барлы? м?мкін


Slide 76

жабды?ымен ?оса ?олда бар модельдерді к?рсетуге болады. Сатып алушы ?зіне


Slide 77

?ажет ... ... ала ... Ал т?саукесерден ал?ан ?сер сатып алу?а


Slide 78

себебін тигізеді.


Slide 79

Компьютерде модельдеу ж?не кибернетикалы? ке?істік.


Slide 80

Модельдеу ... ... ... ... ... ... бейнелеу мен дыбысты? кемегімен ?андай да бір


Slide 81

на?тылы?ты таби?и т?рде к?рсетуге м?мкіндік ... мен ... ... іс ... ... болатын, жене виртуалды


Slide 82

(ы?тимал болып к?рінетін) ... ... ... ... ... ... деп аталатын сала мультимедианы


Slide 83

?олдануды? жа?а ба?ытын ке?ейтіп, байыта ... ... ... ... ?лем пайдаланушымен интерактивті ?арым-?атынас жасау?а ойда?ыдай


Slide 84

ілтипат ... ... ... ... ... ... ж?не


Slide 85

автаматтанды-рыл?ан жобалау жуйелеріні? (Computer Aided Design — ... ... ... ... ... ... ... интеракгивті пайдалана алатын программалар ке?інен ... ... ... ... адам ... ... ж?не со??ы


Slide 86

пункгтерін, м?мкін, осы маршруттьщ та?ы да ... ... ... ... ... — ... километріне, ??нына ж?не т.т. ?арай


Slide 87

программа жол ... ... ... ... ... ?рине, м?нда


Slide 88

мультимедиалы? еште?е жо?. Біра?, ... ... ... ... ... ... ... болса?,


Slide 89

м?ндай ж?йе туристік фирма ?шін таптырмайтын ??рал болады.


Slide 90

Егер ша?ын компьютерде осындай ж?йе ж?не жер ... ... ... ... онда ... жол ... ж?не ... адамдардан


Slide 91

с?рамай-а?, мейлінше к?п м?лімет пен ?сер ала отырып, кез-келген маршрут


Slide 92

бойынша ж?ріп ... ... ер ... ... ... аны?тамалар мен басшы-лы??а алынатын


Slide 93

н?с?аулар экранда интеракгивтік программа-ларды? к?мегімен бейнеленуі


Slide 94

м?мкін. ... ... ... Extensions-ты компактдискіде ?ояды


Slide 95

ж?не контексті аны?тама ... ... ... ?сынады. Ж?йе


Slide 96

кілтті с?здер мен тарапты сілтемелерді пайдаланьш, кез ... ... ... тез ... ... береді.


Slide 97

?ызмет к?рсету ж?не ж?ндеу. Аспаптарды, жабды?тарды, к?рделі ж?йедерді


Slide 98

пайдалану мен ж?ндеу бойынша ... ... ... ... соншалы?ты ?олайлы ері толы? м?лімет бере ... ... ... т?рінде к?рсетіледі де, дыбыс т?сіндірмелерімен


Slide 99

с?йемелденеді. Мынаны атап ... ... ... ... ... м?ндай н?с?ау ?лде?айда ?ыс?а мерзімде дайындалуы ж?не


Slide 100

ана??рлым тез жетілдірілуі ?рі жа?артылуы м?мкін.


Slide 101

?ндіріс ж?не ... ... ... процесін тиімді ету ?шін ?р


Slide 102

т?рлі ж?йелер ... олар СІМ ... ... ... -


Slide 103

компьютерді? бас?аруымен біріктірілген ?ндіріс) деп аталады. Мультимедиа


Slide 104

??ралдарын ?олдану м?ндай ж?йелерді? дамуында - бейнелеу мен ... ... ... ... ... автоматты т?рде талдау мен ?ндеу,


Slide 105

?алыпсты?тан ба?ылау мен ... ... жа?а ... ... ж?не ... Б?рын пленкалар мен ... ... енді ... ... мен ... Кейбір м?ра?аттау ж?йелері деректер банктеріні? к?мегімен


Slide 106

м?тінді, графиканы, жекелеген ... мен ... ... ж?не ... ... а?парат тасушыларында орналастырады.


Slide 107

Мультимедиа-т?саукесерлер. Олар бизнесте бар?ан ... ... ... Нары?ты зерттеумен айналысатын фирмаларды? деректері бойынша, А?Ш


Slide 108

компанияларыны? 70 %-?а жуы?ы ?азір ?здеріні? т?саукесерлерінде мультимедиа


Slide 109

??ралдарын ... олар ... ... ... ... ... ... басып отыр. Ірі ж?не ша?ын компаниялар ... ... деп ... ... ... ... к?пшілігі дискета?а т?саукесерді оны? ... ... ... ... сатьш алушылар?а жіберуге м?мкіндік


Slide 110

береді, б?л т?саукесер оны? к?мегімен жасалын?ан программалы? жабды?таманы?


Slide 111

жо? кезінде ... ... ... ... Animate ... программаларды? к?бі, Windows-та ж?мыс ... ... ... ... программалар видеоролик, мультипликация, ... ... жай ... ж?не ... ... прогрограммированиеге ?сынатын 2 компоненті бар, олармен


Slide 112

мультимедиялы? программа ??ру?а болады:


Slide 113

Animate — ?арапайым анимация шы?арады. (?олданушы файлды ... ... ... — ... ... шы?ару?а м?мкіндік береді, мысалы,


Slide 114

видеоролик, дыбыс шы?ару.


Slide 115

Animate компоненті.


Slide 116

Animate ... Win32 ... ... жай ... ... кадрлары AVI-файлында орналас?ан (сурет. 1.1).


Slide 117

Рис. 1.1. Animate компонентіні? белгісі.


Slide 118

Ескерту


Slide 119

Анимация ... ... да ол ... ... ... (оны? солай екенін біз Windows Media проигрывателі стандартты


Slide 120

программасы ар?ылы тексере ... Animate ... тек ?ана ... ... ... ?шін оны ... ... ?осу


Slide 121

?ажет.


Slide 122

Animate компоненті форма?а жай т?рде ?осылады.Компонентті форма?а ?ос?аннан


Slide 123

кейін оны? ??рамын орнату керек.компонент ??рамы 11.1. ... ... 1.1. Animate ... ... | | | |


Slide 124

| ... ... | |


Slide 125

| |Name ... аты. Компоненнтті? ?асиетіне ж?не| |


Slide 126

| | |оны ... ... | |


Slide 127

| ... ... ... ... AVI-файлыны? аты | |


Slide 128

| | ... ... ... | |


Slide 129

| ... ... ... Сол ... анимация к?рінеді. | |


Slide 130

| |stopFrame |Кадр номері.Анимацияны? к?рсетілуі ая?талады. | |


Slide 131

| |Activate ... ... ... ... | |


Slide 132

| | ... ... | |


Slide 133

| |Color ... т?сі. ( "экран" т?сі), анимация | |


Slide 134

| | ... | |


Slide 135

| ... ... к?рінген кезде «т?ссіз» т?с режимін | |


Slide 136

| | ... | |


Slide 137

| ... ... ... ... реті | |


Slide 138

| | | | ... ... ... ... олар тек ?ана ... Filename ??рамына ?з атын жаз?ымыз келіп, оны? ??рамында дыбыс


Slide 139

бар, ... сіз ... аша ... (Cannot open AVI) ... AVI-файлында не орналас?анын к?ру ?шін: анимация ж?не дыбыс немесе


Slide 140

тек ?ана анимация, Windows-тан папканы ашып, AVI-файлын белгілеп,


Slide 141

Свойство командасын ... ... ... ... ... ... деген


Slide 142

команда шы?ады, сол команда та?да?ан файлды? ??рамы шы?ады..


Slide 143

Келесі программаны? тексті 1.1 листингінде к?рсетілген. Аnimate ... ... т?рі 1.3 ... Animate ?асиеті 1.2


Slide 144

суретіте к?рсетілген.


Slide 145

Рис. 1.2.Суретті? Сводка ?алташасында AVI-файл туралы м?лімет


Slide 146

Рис. 11.3. Анимацияны к?ру пограммасыны? ... 11.2. Animate1 ... ... | | | |


Slide 147

| ... ... | |


Slide 148

| ... ... | |


Slide 149

| |Active |False | |


Slide 150

| ... |True | ... іске ... ... ... 1-ші ... к?рінеді.


Slide 151

Программа 2 режимде анимацияны к?рсетеді.


Slide 152

1. ?зіліссіз


Slide 153

2. Кадрлы


Slide 154

Button 1 батырмасы процесті инициализациялау , анимацияны к?рсету ... ?шін ... ... ... ... ... к?рсету Onclic командасы, ол Пуск батырмасында орналас?ан, ол


Slide 155

Active ??рамында true ... ... болу ... Осы ... ... ... ауыстырады. Анимацияны к?рсету режимы RadioButton 1 ж?не


Slide 156

RadioButton2 ?ос?ыштары ар?ылы орындалады. Процедураны т?зету


Slide 157

Onclick Enabled ??рамында блок ?ояды немесе ... ... ... активациясы (Button) келесі Button 2-ге ж?не Buttons кадрына


Slide 158

?ту?зіліссіз к?рсету кезінде Onclick ... Стоп (Button) ... ... ... ?осу ... анимациясыз к?рсетілуі то?татылады


Slide 159

3.1 Листинг


Slide 160

1.1. Animate компонентіні? ?олданылуы


Slide 161

unit ShowAVI_; interface


Slide 162

uses


Slide 163

Windows, Messages, ... ... ... Dialogs, StdCtrls, ComCtrls, ExtCtrls;


Slide 164

type


Slide 165

TForm1 = class(TForm)


Slide 166

Animate1: TAnimate; // Animate компоненті


Slide 167

Button1: TButton; // Пуск-Стоп батырмасы


Slide 168

Button2: TButton; // ... ... TButton; // ... кадр


Slide 169

RadioButton1: TRadioButton; // анимацияны толы? к?ру


Slide 170

RadioButton2: TRadioButton; // кадрлы к?ру


Slide 171

procedure Button1Click(Sender: TObject);


Slide 172

procedure Button2Click(Sender: TObject);


Slide 173

procedure Button3Click(Sender: TObject);


Slide 174

procedure RadioButton1Click(Sender: ... ... ... Private ... } ... Public ... ) end;


Slide 175

var


Slide 176

Form1: TForm1; // форма


Slide 177

CFrame: integer; // берілген кадр номері


Slide 178

// ... ... ... {$R ... ... ... к?шу


Slide 179

procedure TForm1.Button2Click(Sender: TObject);


Slide 180

begin


Slide 181

if CFrame = 1 then Button2.Enabled := True;


Slide 182

if CFrame < Animate1.FrameCount then ... := CFrame + ... ... шы?ару


Slide 183

Animate1.StartFrame := CFrame;


Slide 184

Animate1.StopFrame := CFrame;


Slide 185

Animate1.Active := True;


Slide 186

if CFrame = Animatel.FrameCount // кадр-келесі


Slide 187

then Button2.Enabled:=False;


Slide 188

end;


Slide 189

end;


Slide 190

// келесі кадр?а ?ту


Slide 191

procedure TForm1.Button3Click(Sender: TObject);


Slide 192

begin


Slide 193

if CFrame = ... ... := ... CFrame > 1 then ... := CFrame — ... ... ... := CFrame;


Slide 194

Animate1.StopFrame := CFrame;


Slide 195

Animate1.Active := True;


Slide 196

if CFrame = 1 // кадр —бірінші


Slide 197

then Form1.Button3.Enabled := False;


Slide 198

end;


Slide 199

end;


Slide 200

// барлы? анимацияны к?рсету режимы


Slide 201

procedure TForml.RadioButtonlClick(Sender: ... ... ... ... ... ... то?тату


Slide 202

Form1.Button3.Enabled:=False ;


Slide 203

Form1.Button2.Enabled:=False;


Slide 204

end;


Slide 205

// кадрдлы к?рсету режимі


Slide 206

procedure TForm1.RadioButton2Click(Sender: TObject);


Slide 207

begin


Slide 208

Button2.Enabled:=True; // келесі кадр


Slide 209

Buttons.Enabled:=False; // келесі кадр ?олайсыз


Slide 210

// Пуск батырмасын болдырмау — барлы? ... ... ... ... ... ж?не то?тату


Slide 211

procedure TForm1.ButtonlClick(Sender: TObject);


Slide 212

begin


Slide 213

if Animate1.Active = False // ?азіргі уа?ытта аниация к?рсетілмейді


Slide 214

then ... // ... ... // ... кадр


Slide 215

Animate1.Active:=True;


Slide 216

Button1.caption:='Стоп';


Slide 217

RadioButton2.Enabled:=False;


Slide 218

end


Slide 219

else // анимация шы?ты


Slide 220

begin


Slide 221

Animate1.Active:=False; // к?рсетуді то?тату


Slide 222

Button1.caption:='Пуск';


Slide 223

RadioButton2.Enabled:=True;


Slide 224

end;


Slide 225

end;


Slide 226

end.


Slide 227

Animate компоненті программистке Windows-ты? стандартты анимацияларын


Slide 228

?олдану?а м?мкіндік береді. Анимация т?рі Common AVI ... ... ... ... ... ... ... константа м?мкіндіктері, анимация т?рі ж?не процесті?


Slide 229

ж?руі анимацияда илюстрациялан?ан


Slide 230

| ... ... ... | |


Slide 231

| ... ... | |


Slide 232

| | | ... | |


Slide 233

| |AviDeleteFil| ... | |


Slide 234

| |e | ... | |


Slide 235

| ... ... | |


Slide 236

| |le | ... | |


Slide 237

| | | ... | ... ?орытынды


Slide 238

Мультимедиа — ?олданбаларын жасау м?мкіндіктеріні? сіу?ымы айтарлы?тай


Slide 239

ке?. Е? ?арапайым жа?дайды? ?зінде Word ??жатына ?уенді ... ... ... ... ... музыкасымен ?осыла о?у?а


Slide 240

болады. К?рделірек ... ... ... ... ... ... ... табылады, оны? к?мегімен виртуадды физикалы? зертхана ??рып,


Slide 241

онда зерттеулер ж?ргізуге болады. ?азіргі аспапты? жене ... ... осы екі ... ... алша?ты? аса ?лкен де емес. Тек


Slide 242

мейлінше ?уатты компьютер, ... ж?не ... бір ... ... жене ... за?дарын білу ?ана ?ажет болады.Осы


Slide 243

?згерісті кезенді атап к?рсетейік, шынында да, пайдаланушылардьщ к?пшілігі


Slide 244

?шін ... мен ... ... ... білу ... ... ... (?рлендірушілік) да?дылар мен шы?армашылы? ?абілет,


Slide 245

сонымен бірге тек алданыш, білім алу ?шін ?ана емес, ... ?шін де ... ... технологиялар дамуыны? кезекті кезе?і басталды.


Slide 246

Жа?а программаларды? к?бі, ... ... ... ... ... Б?ндай программалар видеоролик, ... ... ... жай мысалдарына ж?не о?итын программалар


Slide 247

жатады.


Slide 248

Delphi-ді? прогрограмма ??ру?а ?сынатын 2 компоненті бар, ... ... ... болады:


Slide 249

Animate — ?арапайым анимация шы?арады. (?олданушы файлды ... ... ... — ... ... шы?ару?а м?мкіндік береді, мысалы,


Slide 250

видеоролик, дыбыс шы?ару.


Slide 251

V. ?олданыл?ан ?дебиеттер


Slide 252

1. Электронды о?у басылымы туралы ?аза?стан Республикасыны? Мемлекеттік


Slide 253

стандарты


Slide 254

2. Электронный ... по ... ... ... ... С. Симонович., Г. Евсеев., Специальная информатика. М. 2002. 479 ... Н.Т. ... В.А. ... С.Ж. ... ... ... 2006г.


Slide 255


Slide 256

Литосфераны? экологиялы? функциялары


Slide 257


Slide 258


Slide 259


Slide 260

К?нді айналып ж?рген 9 планетаны? біреуі Жер - барлы? адамдарды? «?йі» болып саналады ж?не солай болып ?ала бермек.


Slide 261


Slide 262

?уелде сал?ын ж?не борпылда? жер ?ойнауында?ы заттар бірнеше миллион атмосфера?а жететін салма?тан жаншылып, бірте-бірте ны?ыздалып ж?не онда?ы радиоактивті элементтерден б?лінген жылудан ?ызып, біртіндеп ?лкейіп осы к?нгі ?алып?а келді.


Slide 263


Slide 264

Жер ?ойнауы ?ызуына байланысты онда?ы заттар бал?ып, бір-бірімен араласып, ??рамы мен ?лес салма?ы аздар «?ал?ып» жо?ары ?абат?а к?теріліп, ?лес салма?ы ауырлары т?мен т?сіп орта ?абат?а жинал?ан.


Slide 265


Slide 266

С?йтіп жер шарыны? ортасында радиусы 3500 км шамасында ?те ты?ыз орасан зор жерді? ядросы (?зегі) пайда бол?ан. Оны? салма?ы жер шарыны? 34 процентін ??райды. Ядроны айнала ?оршап жат?ан, радиусы 2900 км шамасында?ы ?абаты Мантия деп атайды. ?алымдарды? болжауы бойынша мантия кремний, темір ж?не магний тоты?тарынан т?рады. Жер шарыны? сырт?ы ?абатыны? жер ?ыртысы (литосфера) деп аталады. Оны? радиусы 15-18 км-ден 80 км дейін болады. Жерді? осы ?абаты адамдар пайдаланып ж?рген барлы? минералды байлы?тар са?тал?ан «?ойма» болып есептеледі.


Slide 267


Slide 268

Сонымен жер ?ойнауы деп оны? сырт?ы ?абатын, мантияны ж?не ядроны ?осып айту д?рыс. Біра? к?нделікті ?мірде, ?ылыми ?дебиеттерде жер койнауы деген т?сініктеме тек жер ?ыртысын (литосфераны) жат?ызу ке? тарап, ?йреншікті бола бастады.


Slide 269


Slide 270

Жер шарыны? к?лемі ?лкен, радиусы 6370 км-ге жетеді. Ал адамдарды? осы к?ні пайдаланып ж?рген тере?дігі 10 км-ге де жетпейді.


Slide 271


Slide 272

Жер ?ойнауында?ы пайдалы кендер 3 топ?а б?лінеді:


Slide 273


Slide 274

- жанатын пайдалы кендер - к?мір, шымтезек, м?най, газ, жан?ыш та?та тас т.б.


Slide 275


Slide 276

- металды? пайдалы кендер - темір, ?алайы, ?ор?асын, мырыш, т.б. бас?а метал алатын рудалар;


Slide 277


Slide 278

- Бейруда пайдалы ?азындылар - тау мен химия шикі заттары (гипс, минералды т?здар, к?кірт, аппатит т.б.), от?а т?зімді материалдар (тальк, кварцит, от?а т?зімді саз).


Slide 279


Slide 280

Адамдар ерте заманнан бері жер ?ойнауынан пайдалы заттарды алып, керегіне жаратып келеді. Пайдалы кендер ?азу м?лшері жыл сайын ?сіп, ?азір 125 миллиард тонна?а жетті немесе бір адам?а есептегенде 25 тоннадан келеді. Ал?ашында жер ?ойнауынан тек 4 металл: алтын, к?міс, темір ж?не мыс алынатын болса, осы к?ндері 200-ден астам шикізат пен отын т?рлері ?азылады. Жер ?ойнауы ?лі толы? зерттеліп бол?ан жо?. Б?р?ылау скважиндері жеткен тере?дік 5 км - ден аспайды. Колат?бегінде (Ресей) ?те тере? скважина 12 км-ге жетіп, енді 15 км-ге дейін б?р?ылау к?зделіп отыр. Батыс ?аза?стан облысында бір м?най б?р?ылау скважинасы 8 кмтере?дікке жетті.


Slide 281


Slide 282

Жер ?ойнауын жан-жа?ты зерттеу ж?не тере?ірек «?арау» ?шін ке? к?лемде сейсмикалы?, геофизикалы? т.б. геологиялы? іздестіру ж?мыстарын ж?ргізу ?ажет.


Slide 283


Slide 284

Жерасты байлы?тарын ашу?а ?арышты? аппараттарды? да пайдасы к?п. Д?ст?рлі зерттеулер ж?ргізгенде ?уелі жер ?ойнауыны? жарыл?ан, сын?ан, арасы ашыл?ан жерлеріні? геологиялы? сипатын суретке т?сіріп, мы?да?ан километр жол ж?ріп бірнеше жерді бакылап, к?п кісіні? жина?ан м?ліметтерін тексеріп, талдау жасап, ?орытынды шы?арады. Б?л ?те ?за??а созылып ж?не ?ымбат?а т?седі. Ал ?арыштан т?сірілген су-реттер пайдалы кен к?здерін тез ж?не аз шы?ынмен табу?а комектеседі. «Салют» кемелері Каспийді? шы?ыс жа?алауынан газ бен м?найды? жа?адан 66 к?зін тауып оларды? 10 ?те тере?де екенін к?рсетті.


Slide 285


Slide 286

?арыштан т?сірілген суреттер ар?ылы жер ?ыртысыны? жас ?абаттары астында т?зды к?мбездерді (купола) к?руге бо-лады. Олар м?най мен газ жиналатын жерлер. Жер ?ыртысыны? жарыл?ан, бір - бірінен алыста?ан т?стары да к?рінеді. Б?л да м?най мен газ барына д?лел болады. Осындай зерттеулер Т?ркіменстан, ?збекстан, ?аза?стан жерлерінде ж?ргізілді.


Slide 287


Slide 288

?арышты? зерттеулер Антарктидада м?зы мен Сахара ??рамы астында ?лкен жанар таулар барын, жер сілкіну онда?ы жары?тар мен алша?ты?тар?а байланысты болатыны белгілі болды. 1980 жылы Газли (?збекстан) ма?ында бол?ан жер сілкіну жер ?ыртысында?ы жары?пен байланысты еді.


Slide 289


Slide 290

Орталы? Ау?анстан мен Калифорнида?ы сынап ?азбалы кен ал?аптары жердін тектоникалы? жары?ы мен алша?ты?ына байланысты пайда бол?анын аны?талды.


Slide 291


Slide 292

?арыштан ?ара?анда Кавказ, Памир, Тянь-Шань таулары бір тау ж?йесі екені белгілі болды.


Slide 293


Slide 294

Барлан?ан ж?не зерттеген пайдалы кендер ?оры онша к?п емес. Оныц ?стіне таби?атты? тірі организмдері сия?ты олар к?беймейді ж?не ?айталанбайды. Сонды?тан ерте ме ?лде кеш пе оларды? ?оры таусылары аны?. Міне, осы?ан байланысты жер ?ойнауын ж?не оны? байлы?тарын ?кыпты пайдалану, ?азбалы кендердегі пайдалы заттарды ?алды??а жібермей, т?гел айырьш алып іске жарату - басты міндет болып саналады.


Slide 295


Slide 296

?алымдарды? есебі бойынша д?ние ж?зіндегі белгілі пайдалы кендер ?азіргі м?лшерде ?азылатын ж?не ж?мсалатын болса оларды? ?орлары мына жылдарда таусылады: вольфром мен ?алайы - 2005, сынап - 2008, асбест - 2010, Мырыш - 2013, ?ор?асын - 2015, м?най - 2018, кобальт - 2020, таби?и газ бен мыс - 2030, молибден - 2035, никель - 2040, боксит - 2045, темір -2055, марганец - 2090, фосфорит - 2І00, тас к?мір мен калий т?зы - XX ?асырда.


Slide 297


Slide 298

?ркениет елдер ішінде минералды шикізаты к?п А?Ш. Біра?, оларда ?алайы, алмаз, марганец, хром, никель, кобальт т.б. минералдар жо?ты? ?асы. Батыс Ёуропа елдері мен Жа-понияны? ?азбалы кен байлы?тары ?те жеткіліксіз. К?пте-ген елдер ?здеріні? кендерін кейінге са?тап, ?азіргі керегін шет елдерден ?сіресе дамушы мемлекеттерден арзан ба?амен ал?анды т?уір к?реді.


Slide 299


Slide 300

Таяу ж?не Орта Шы?ыс елдері Алжир, Венесуэла м?най?а, Габона - марганецке, Ямайка - бокситке, Замбия мен Заир - мыс?а бай. Дамушы елдерді? ?лесіне жер ж?зіндегі м?най ?орыны? - 75, мысты? 50, ?алайыны? - 90, ?ор?асынны? 30, мырышты? - 25, боксит пен марганецты? - 60, темір рудасыны? - 33, фосфоритты? - 40, алмазды? - 25 проценті келетінін айтса? дамы?ан елдерді? оларды? байлы?тарына ?ызы?у себебін т?сінуге болады.


Slide 301


Slide 302

?аза? жері де ?азбалы кендерге бай. Тас к?мір мен ?о?ыр к?мірді? жан?ыш та?та тасты? 10 бассейні, 155 кені, 102 жерде белгілері бар. Жалпы к?мір ?оры 170 миллиард тонна?а жуы? оны? ішінде 15 миллиардтан астам кокс беретін к?мірлер. Е? ірілері ?ара?анды, Екібаст?з, Оба?ан, Жыланшы?, Те?із - ?ор?алжын, Шу, К?лжай, Жайы?-Жем, бассейндері. Жан?ыш та?та ?оры 4 миллиард тоннадан асатын Кендірлік бассейні Шы-?ыс ?аза?стан облысында орналас?ан.


Slide 303


Slide 304

М?най ж?не жан?ыш газ кендері А?т?бе, Атырау, Ма??ыстау, Батыс ?аза?стан, Жамбыл, Шымкент, ?ызылорда облыстарында, Металды пайдалы кендерден 60 тан астам химия-лы? элементтер алынады. Олардьщ ішінде ?оры к?птері темір, марганец, хромит, ванадий, титан рудалары.


Slide 305


Slide 306

Еліміз т?сті, асыл жэне сирек кездесетін метал?а да бай. Олардын ішінде т?сті металды? - боксит, никель, кобальт, мыс, ?ор?асын, мырыш, (со??ы екеуі полиметал?а жатады), асыл металдан - алтын, к?міс, сирек кездесетін металдан ?алайы, вольфром, молибден, тантал, ннобий, цирконий, висмут, сурьма, сынап, мышьяк, кадмий, галий, индий, рений, талий, селен, теллур т.б. бар.


Slide 307


Slide 308

Бейруда пайдалы ?азындылардан - калий т?зы, барит, фосфорит, к?кірт, флюорит, натрий сульфаты, ас т?зы, асбест, каолин, вермукулит, от?а т?зімді саз, доломит, ?ктас, кварцит, саз ??м;


Slide 309


Slide 310

??рылыс материалдарынан - цементтік ж?не керамикалы? шикізаттар, дала шпаты, шыны жасайтын ??мдар, гипс, м?рм?р, гранит, ?лутас, минералды ма?та шикізаттары (порфиний, туф, базальт, габбро-диабаз, лейцит) ?орлары бар.


Slide 311


Slide 312

Жаратылысты? бергені к?п екен ден ?олда барды шашып-т?гу, орынсыз ж?мсау, ?азіргі керегін алып, ?ал?анын ?алды? санау ?рине д?рыс емес. «Шаруашылы? байланыстарды са?таймыз деген сылтаумен байлы?ты бас?а?а тегін немесе арзан ба?амен беріп «жомартты? жаса?аннан г?рі келешек ?рпа?ты, осы байлы?ты? болаша? иелерін де ойла?ан ж?н. Елді? байлы?ы сол ж?ртты? м?расы, онымен бас?аларды тойдырамыз деу ?рпа?ты? ?лесін т?гіп-шашу деген с?з.


Slide 313


Slide 314

?аза? еліні? байлы?ын ?дейі алу?а келген келімсектерге ?німні? бір б?лігін шет елдерге сатып, ?здеріне же?іл автом?шине, жа?сы теледидар, то?азыт?ыштар т.б. жеке бастарына ?ажет заттар алу?а р??сат беру ?аза?станны? байлы?ын шашу, талан-тараж?а салу болып саналады. Ал сол байлы?ты? шынайы ?ожалары далада ?ой ба?ып б?рінен де ??р?алды.


Slide 315


Slide 316

Жер ?ойнауы байлы?тарын ?ор?ау, ?тымды пайдалану б?гінгі кісілерді? ?амын ойлаумен ая?талмайды, келешек ?рпа?ты? да ту?ан еліні? байлы?ында ?лесі бар екенін ?р?ашан да ?мытпау керек.


Slide 317


Slide 318

Тау жыныстары — жер ?абы?ында бірнеше тектен ?осыл?ан минералды? тау жыныстары, минералдарды? немесе органикалы? затты? ?ат?ан немесе ?атпа?ан жиынты?ы. Тау жыныстары шы?у тегіне ?арай мынадай ?ш ?лкен топ?а б?лінеді:


Slide 319

магмалы? тау жыныстары


Slide 320

ш?гінді тау жыныстары


Slide 321

метаморфты? тау жыныстары


Slide 322


Slide 323

Минералдарды? барлы?ы «мономинералды» ж?не «полиминералды» болып екіге б?лінеді. Мономинералды дегеніміз — тек бір ?ана химиялы? ?осылыстан (мысалы,кварц, пирит), ал полиминералды дегеніміз — бірнеше химиялы? ?осылыстан (минералдарды? басым к?пшілігі) т?ратын минерал. Минералдар жиынты?ыны? ??рылуыны? бірнеше жолы бар:


Slide 324

Жер бетіндегі ?дерістерді? кезіндегі ш?гінді тау жыныстарын ??райтын д?ндерді? ?осылып ?суі немесе б?лінуі;


Slide 325

Атпалы тау жыныстарын ??райтын магманы? кристалдануы; ж?не


Slide 326

Сырт?ы жа?дайды? (мысалы, ?ысым мен температура) ?згеруі н?тижесінде метаморфозды тау жынысын ??райтын затты? ?атты к?йіндегі ?айта кристалдануы.


Slide 327


Slide 328

Тау жынысты? осы ?ш т?рі бір-бірінен д?ндеріні? арасында?ы ?арым-?атынасымен (текстурасымен) ерекшеленеді.


Slide 329


Slide 330

Ш?гінді тау жыныстары келесі сипаттармен ерекшеленеді:


Slide 331

Д?наралы? ш?кпе немесе ?са? д?наралы? лай ?стап т?р?ан ж?мыр немесе ?ырлы д?ндер;


Slide 332

?зын біліктеріні? негізгі ба?ытын к?рсететін саз минералдарды? ?са? жиынты?тары;


Slide 333

Д?ндерді? арасында т?зу шеттері мен ?штік жал?астарды к?рсететін минералдарды? кристалды жиынты?ы (мысалы, к?лсит);


Slide 334

К?лситті? кесекаралы? ш?кпесі немесе ?са? кесекаралы? лай ?стап т?р?ан ?азбалы кесектерді? жиынты?ы;


Slide 335

Органикалы? затты? жиынты?ы (мысалы, лигнит немесе к?мір).


Slide 336


Slide 337

Барлы? атпалы тау жыныстар байланыспалы текстурасын к?рсететін минералдарды? жиынты?ымен ерекшеленеді.


Slide 338


Slide 339

Метаморфозды тау жыныстары келесі сипаттармен ерекшеленеді:


Slide 340

?зын біліктеріні? негізгі ба?ытын к?рсететін кристалды минералдарды? жиынты?тары;


Slide 341

Те?м?лшерлі ж?не еркін ба?ытты те?м?лшерлі емес минералдарды? кристалды жиынты?ы;


Slide 342

Жапсарлы, ангедралды, кейде сорай?ан минералдарды? ?те ?са? д?нді жиынты?ы.


×

HTML:





Ссылка: