Кыргыздардын исламга чейинки ишенимдери


The Presentation inside:

Slide 0

Кыргыздардын исламга чейинки ишенимдери


Slide 1

 Кыргызстанда патриархалдык феодалдык мамилелердин ?ст?мд?к кылып келиши элдин рухий турмушунда диндин маанил?? орунду ээлешине себеп болгон. Кыргыздардын официалдуу дини ислам болуп эсептелсе да, ал элдин диний т?ш?н?кт?р?н?н толук мазмунун т?зг?н эмес. Анын ?ст?н? мусулманчылык менен катарлаш диндин алгачкы формаларынын калдыктары да кыйла даражада сакталып келген. Азыркы Кыргызстандын аймагында исламдын таралышы IX-XII к. таандык.


Slide 2

. Кыргыздар алгачкы диний ишенимдерин XVI к. чейин гана эмес, андан кийин да узак убакыттарга чейин кармап келишкен. Осмон т?ркт?р?н?н чыккан Сейфи (XVI к.) кыргыздарды «мусулман да капыр да болгон эмес» деп жазган. Махмуд ибн-Вели (XVII к.) кыргыздарды капырлар деп атап «алар ?лк?г? ?збектердин келиши менен мусулман болуп калышы ыктымал» деген. XVII к.


Slide 3

. XVII к. ТенирТоолук кыргыздарга жунгарлардын бир катар кол салууларынын мезгилинде кыргыздардын бир б?л?г? мусулман калкы жашаган Фергана ?р??н?н? жана ага тутумдаш тоолуу райондорго оошуп отурукташуусуна байланыштуу мусулман дини кыргыздарга ке?ири тарала баштаган. Жаны ч?йр?д? кыргыздар жаны динди да тез кабыл ала баштайт. Бирок Жу?гар хандыгы кулагандан кийнн кыргыздардын мурдагы жашаган жерлерине кайтып келиши менен алардын мусулмандашуу процесси кайрадан солгундаган.


Slide 4

Исламга чейинки коомдук ?н?г??н?н ар т?рд?? баскычтарынан калган диний ишенимдер каада-салттарда ислам менен бир катарда, айрым учурларда ага аралашып жашап келген. Кыргыздардын к?з карашында диний ишенимдердин мурдагы калдыктарынан сакталып калган э? алгачкы формаларынын арасында тотемдик (ыйык) т?ш?н?кт?р да болгон.


Slide 5

. Ал боюнча айрым уруктардын же уруулардын келип чыгышы жагынан кээ бир айбанат, канаттуулар менен тукумдаш (бир кандаш) деген идеяга негизделип, ошолордун с??кт?р?н, канаттарын жана башка м?ч?л?р?н ыйыкташтырууга алып келген. Т?нд?к кыргыздардын бир чо? уруусунун "бугу” деп аталышы, ага байланыштуу бир катар ишенимдердин болушу кыргыздардын б?г?нк? к?нд? да ?зд?р?н?н т?пк? теги катары айрым бнр жаныбарларды урматтаганын айгинелейт.


Slide 6

Ошону менен катар, кыргыздар зороастризмдик м?н?зд?г? ишениыдерге ылайьж кээ бир айбанаттарга да сыйынышат. Мындай урматтоолордун объектиси мифтик ак тайлак, ак илбирс, жылан, ?к?, аюу ж. б. болгон. Кыргыздардын диний т?ш?н?г?нд? маанил?? орунду табияттын к?р?н?шт?р?н? табынуу ээлеп, алардын эн эле байыркысы асманга-те?ирге сыйынуу болгон.


Slide 7

. Кыйынчылык учурунда кыргыздар асманды карап: «Те?ир колдой к?р»деп тилек кылып суранышкан. Жаштарга бата бергенде же кимдир бир??н? жакшы тилек менен алкаганда «Те?ир жалгасын», ал эми кимдир бир??н? каргаганда «Те?ир урсун» дешкен. Кыргыздар асманды кудай катары баалоо менен бирге, Айга, жылдыздарга да табынышкан.


Slide 8

Табияттын к?р?н?шт?р?н? сыйынуунун укумдан-тукумга калып келген элементтери отко сыйынуудан коломтого сыйынуудан» к?р?н?т. Ал коломто менен байланышкан ?й-б?л?л?к турмуштук ырым-жырымдарды жана байыркы т?ркч? т?ш?и?кт?г? Тенирдин жары Умай Энеге сыйынуунун калдыктарын бириктирген.


Slide 9

Жаратылыштын к?чт?р?н? сыйынуу, мисалы: «обо» асман, к?кт?н, жер, таштын, бардык нерселердин «ээси» бар деп эсепт?? дагы исламга чейинки диний ишенимдердин арасынан ?з?нч? бир к?р?н?ш катары кароого болот. Кийинчерээк, азыркы мезгилде деле, байбичелер бала-бакыраны эмдеп, ж?р?г?н к?т?р?п, бешикке салганда: ’’Менин колум эмес Умай Эненин колу”, деп ырымдап айтканы кездешет.


Slide 10

Шаман дини жана дарылоонун ага байланышкан т?ш?н?кт?р?, ыкмалары кыргыздардын к?з карашында маанил?? орунду ээлеп, алардын турмуш-тиричилигинде бекем сактальга келген. Шаман эркектерди «бакшы», ал эми шаман аялдарды «буб?» деп аташкан. Бакшылар ак жана кара болуп, ?т? кудуретт??с? кара бакшы деп эсептелген.


Slide 11

Бакшылардын негизги милдети ооруларды, эн башкысы жандуу (нерв) ооруларын дарылоо, «к?з? ачыктык» кылуу болгон. Алар «жиндердин» жардамы менен «дарылап», «к?з? ачыктык» кылышкан. Бакшылык касиет укумдан-тукумга калат ден эсептелген


Slide 12

Ата-бабалардын арбагына сыйынуу кыргыздардын исламга чейинки диний к?з караштарынын ичинен к?р?н?кт?? орунда турат. Элдик диний ишенимдерди изилд??ч? археологиялык, этнографиялык жана ошондой эле фольклордук материалдар муну тастыктай алат. Эгерде археологиялык материалдар диндин тарыхынын байыркы мезгилин изилд??д? жардам берсе, этнографиялык, ?зг?ч? фольклор, анын ичинде «Манас» эпосу кыргыздардын кийннки мезгилдеги бир топ диний ишенимдери ж?н?нд? баалуу маалымат берет.


Slide 13

?лг?н адам ж?н?нд? жаман пикир айтууга болгон эмес, ?л?к коюлган к?мб?з, м?рз?л?р «ыйык жерлер» деп эсептелген. Жан-жаныбарлардан садага чабылып, мал союлган. Бизге белгил?? болгондой ата-бабалардын арбактарына сыйынуунун негизин «ата-бабалардын жаны реалдуу жашайт», деген анимистикалык к?з караш т?з?т.


Slide 14

Аткарган:Турдиев Кубан Текшерген:Жумабаев Максат


×

HTML:





Ссылка: