М.Оспанов атында?ы Батыс ?аза?стан Мемлекеттік Медицина Университеті Микроэкология негіздері.


The Presentation inside:

Slide 0

М.Оспанов атында?ы Батыс ?аза?стан Мемлекеттік Медицина Университеті Микроэкология негіздері. Орында?ан: Т?жі?ос А.Т. Курс: 2 Факультет: Жалпы медицина Топ: 207 Б Тексерген: Кеулімжаева А.Е.


Slide 1

Жоспар: I Кіріспе II Негізгі б?лім: ?орша?ан орта микробтарды? таралуы Дисбактериоз ?орша?ан орта факторларыны? микробтар?а ?сері. ?орша?ан ортада микробтарды жою. III ?орытынды ?олданыл?ан ?дебиеттер


Slide 2

Микроэкология негіздері Микроорганизмдер экологиясы (oikos-грек с?зінен аудар?анда ?й, тіршілік ету орны)-микроорганизмдерді? бір-бірімен ж?не ?орша?ан ортамен ?зара ара?атынасын зерттейді. Микрорганизмдер топра?та, суда, ауада ?сімдіктерде, адам организмінде ж?не жануарларда, тіптен космоста да табылады. Микроорганизмдер-биценозды? ??рамыды б?лшегі, я?ни тіршілікті? біркелкі жа?дайында?ы су?ойма немесе ??р?а? айма?та орналасатын биотоп-жануарлар, ?сімдіктер мен микроорганизмдер жиынты?ы. Ортаны? белгілі айма?ында мекендейтін микроорганизмдер жиынты?ын микробиоценоз деп атайды.


Slide 3

?орша?ан ортаны? к?птеген организмдері таби?атта заттарды? айналым процесіне ?атысады, тіршілігін жой?ан жануарлар мен ?сімдіктерді? ?алды?тарын жояды, топыра?ты? ?німділігін арттырады, биосферада тепе-те?дікті ?стап т?ру?а ?атысады.Олар адам организмінде ?алыпты микрофлора ретінде бір?атар пайдалы ?ызметтер ат?арад. Топыра?та топыра? т?зу ж?не топыра?ты? ?зін-?зі тазарту процестеріне ?атысатын, таби?атта азот, к?міртегі ж?не т.б. элементтер айналымына ?атысатын ?р т?рлі микроорганизмдер тіршілік етеді. Топра?та бактериялар, са?ырау??ла?тар, м?ктер(са?ырау??ла?пен цианобактерия симбиозы) ж?не ?арапайымдар мекендейді.Топыра?ты? 1 грамында бактерия саны-10 млрд жасуша?а жетеді.Топыра? беткейінде УК-с?улелері, ??р?а?шылы? т.б. факторларды? ?серінен микроорганизмдер салыстырмалы т?рде азайып отырады.


Slide 4

Микроорганизмдерді? к?пшілігі 10 см ?алы?ды?та?ы топыра?ты? жо?ар?ы ?абатында кездеседі. Тере?деген сайын микроорганизмдер м?лшері азайып, 3-4 метр тере?дікте олар м?лдем кездеспейді. Топыра? микрофлорасыны? ??рамы оны? типіне ж?не жа?дайына,?сімдік ??рамына, температурасына, ыл?алдылы?ына ж?не т.б. байланысты.Топыра? микроорганизіміні? к?пшілігі pH-ы бейтарап, салыстырмалы жо?ары ыл?алдылы?та, 25-45°C температурада даму?а ?абілетті. Топыра? азотбекіткіш малекулалы азотты сі?іруге ?абілетті бактериялар (Azotobacter,Azomanas,Mycobacterium ж?не т.б.) тіршілік етеді.Азотбекіткіш цианобактериялар т?рлерін немесе к?к-жасыл балдырларды, к?ріш ал?аптарыны? ?німділігін арттыру ?шін ?олданылады.


Slide 5

Топыра?-Bacillus ж?не Clostriclium туыстасты?ыны? спора т?зетін тая?шаларыны? тіршілік ету ортасы болып табылады.Потогенді емес бациллалар (Bac.Megaterium,Bac.Subtilis ж?не т.б.)псевдомоналармен ?атар, протей ж?не кейбір бактериялар амонифицирлейтін,шіріткіш бактериялар тобын ??рап, органикалы? заттарды? минералдануына ?атысады.Патогенді спора т?зетін тая?шалар (к?йдіргі, ботулизм, сіреспе, газды гангрена ?оздыр?ыштары)?за? уа?ыт са?талып,кейбіреуі топыра?та к?беюге ?абілетті (Clostriclium botulinum). Ішек бактериялары (т??. Enterebocteriaceae) - ішек тая?шасы, іш с?зегі, сальмонеллез, дизентерия (жерше) ?оздыр?ыштары –н?жіспен топыра??а т?суі м?мкін. Біра? м?нда к?беюге ?олайлы жа?дай болма?анды?тан , олар біртіндеп жойылады. Таза топыра?та ішек тая?шасы ж?не протей сирек кездеседі, оларды? к?лемді м?лшерде аны?талуы топыра?ты? адамны? ж?не жануарларды? н?жісімен ластану к?рсеткіші болып, оны? санитарлы? – эпидиемиологиялы? ?олайсызды?ын д?лелдейді ( ішек ж??палары ?оздыр?ыштарыны? т?р?ысында)


Slide 6

Топыра?та к?птеген са?ырау??ла?тар болады.Олар топыра? т?зу процесіне, азот ?осындыларыны? айналымдарына ?атысады, биологиялы? белсенді заттар б?леді, сонымен бірге антибиотиктер ж?не токсиндер б?леді. Токсин т?зуші са?ырау??ла?тар та?амды? азы?тар?а т?сіп , микотоксикоздар ж?не афлотоксикоздар сия?ты уланулур ша?ырады. ?арапайымдар м?лшері 1г топыра?та 500-500000 –?а дейін жетеді: Бактериялармен ж?не органикалы? ?алды?тармен ?оректене отырып , ?арапайымдар топыра?ты? органикалы? заттарыны? ??рамын ?згертеді.


Slide 7

Экож?йе Оны? компоненттері ж?не тірі организмдер арасында?ы симбиоз т?рлері Экож?йе компонеттері Биосфераны? Шектелген айма?ы Биотоп Геосфера Гидросфера Атмосфера Онтосфера Экож?йе Популяциялар ?атынасы Микробиоциноз Микробиоциноз


Slide 8

Экож?йе Абиотикалы? Антропогенді Ксенобиотиктер Таби?и Климаттыгеографиялы Биотикалы? ?сімдіктер Жануарлар Микроорганизмдер Адам


Slide 9

Су микрофлорасы топыра?ты? микробты? ??рамы сия?ты, себебі микроорганизмдер топыра? б?лшектерімен су?а т?седі. Суда сол жерді? физикалы?-химиялы?, жары? жа?дайына, к?міртегіні? ?ос тоты?ы мен оттегіні? еру д?режесіне, органикалы? ж?не минералды заттар болуына бейімделген тиісті биоценоздар ??ралады. Ауыз су ?ойиасыны? суында ?р т?рлі бактериялар:тая?ша т?різді (псевдомонадалар, аэромонадалар ж?не т.б.) кокк т?різді (микрококктар) ж?не ирекше т?різділер табылады. Суды? органикалы? заттармен ластануы анаэробты ж?не аэробты бактерияларды?, са?ырау??ла?тарды? артуымен бірге ж?реді. ?сіресе анаэробтар су?оймаларды? т?бінде (т?ны?ында) к?п кездеседі. Су микрофлорасы микроорганизмдермен ??делетін, органикалы? ?алды?тардан ?зін-?зі тазарту процесінде белсенді р?л ат?арады. Адам мен жануарларды? ?алыпты микрофлора ?кілдері (ішек тая?шасы, цитробактер, энтеробактер, энтерококк,клостридии) ж?не ішек ж??пасыны? ?оздыр?ыштары (іш с?зегі, парас?зек, жерше, тырыс?а?, лестопироз, энтеровирустар ж?нет.б.) ластан?ан а?ынды сулармен ?ар еріген кезде ж?не жауын-шашын сулармен ?зен, к?лдерге т?седі.


Slide 10

Олай болса, су к?птеген ж??палы аурулар ?оздыр?ышыны? берілу факторы болып табылады. Кейбір ?оздыр?ыштар суда к?бейе алады (тырыс?а? вибрионы, легионеллалар). М?хит ж?не те?із суыны? микрофлорасыны? ??рамында ?р т?рлі жар?ырауы? ж?не галофильді (т?з жа?сы к?ретін)микроорганизмдер болады, мысалы, галофильді вибриондар малюскілер мен кейбір барлы? т?рлерін за?ымдайды, оларды тама??а ?олдан?анда, та?амды? токсиноинфекция дамиды. Микроорганизмдер топыра?ты? жо?ар?ы ?абатында болатынды?тан, артезиан скважинасыны? микроорганизмдер болмайды. Ауа микрофлорасы топыра? ж?не су микрофлорасымен ?зара байланысты. Адамдар мен жануарларды? сілекей тамшыларымен ж?не тыныс жолдарынан микроорганизмдер ауа?а т?седі. М?нда шарт?різді ж?не тая?ша бактериялар, клостридиялар, актиномиоциттер, са?ырау??ла?тар менвирустар табылады. К?н с?улесі ж?не бас?а факторлар ауа микрофлорасыны? жойылуына ?келеді.


Slide 11

Ауада?ы микроб ты?ызды?ын азайту ма?сатында б?лмені? ыл?алды жиналуын желдетумен ж?не т?сетін ауаны тазалаумен (фильтрлеу)бірге ж?ргізіледі. Сонымен бірге аэрозольді дезенфекция ж?не УК с?улемен б?лмені ??деу (мысалы микробиологиялы? зертханаларда, операцияларда блоктарда т.б.)?олданылады. ?сімдіктекті д?рілік шикізаттар ?ндіру барысында микроорганизмдермен ластану м?мкін: су ар?ылы, стерильді емес д?ріханалы? ыдыс ар?ылы, ?ндірістік б?лмелерді? ауасы ж?не медициналы? ?ызметкер ?олы ар?ылы. ?сімдіктерді? ?алыпты микрофлорасы ж?не ?сімдіктер ауруларыны? ?оздыр?ыштары- фитопогенді микроорганизмдер ластану м?мкін. Фитопогенді микроорганизмдер ?сімдіктерді? к?пшілігін за?ымдап, тарлу?а ?абілетті. Фитопотогенді микроорганизмдерге бактериялар, вирустар ж?не са?ырау??ла?тар жатады. Бактериялар ?оздыратын ауруларды –бактериоз деп атайды. Бактериоз ?оздыр?ыштарыны? арасында псевдомонадалар, микобактериялар, эрвииниилер, коринобактериялар, аргобактериялар ж?не т.б. кездеседі. Бактериоздар?а шіріткіштерді? т?рлері, тіндер некроздары, ?сімдіктерді? солуы, ісік дамуы ж?не т.б. жатады.


Slide 12

Бактериоздарды жалпы ж?не жергілікті деп ажыратады.Жалпы бактериоздар ?сімдікті? толы? немесе оны? жеке б?лімдеріні? ?луін ту?ызады. Олар т?птамырларында (тамырлы? шірінді) немесе тамырлы ж?йесінде к?рініс беруі м?мкін. Жеке бактериоздар ?сімдікті? жеке б?лімдерін за?ымдаумен шектеліп, паренхималы тіндерде к?рініс береді. Erwinia туыстасты?ы к?йік, солу, ыл?алды немесе сулы шірінді типті ауру ша?ыратын т?рлерден т?рады. Мысалы: E.amyiovora- алма мен алм?рт к?йігіні? ?оздыр?ышы, E.carotovora-ыл?алды бактериалды? шірінде ?оздыр?ышы. Pseudomonas туысты?ы бактериалды да? ша?ырады (P.syringae ж?не т.б.) б?л кезде жапыра?тар да ?р т?рлі боял?ан, ?сімдік т?ріне байланысты м?лшері ?р т?рлі т?рлі-т?сті да?тар т?зеді. Xanthomonas туыстасты?ында?ы бактериялар жапыра?тарда да? т?зіп за?ымдап, ?сімдікті? тамырлы ж?йесіне еніп, оны? элементтерін ты?ындап, ?сімдік ?лімін ту?ызады. Сонды?тан, тамырлы бактериоз ?оздыр?ышы X.Campertris болып табылады.


Slide 13

Агробактериялар ?сімдіктерде ?р т?рлі ісіктер тудырады. Ісікті? дамуы онкогенді плазмидамен ?оздырылады, ол агробактериямен ?сімдік жасушасына беріледі. Б?л бактерияны? гликопептидтері ?сімдік тамырыны? жасушалы? мембранасын за?ымдап н?тижесінде ?сімдік тамырын бітеп, оны жойылуына ?келеді. Бактериоздар ?оздыр?ыштары за?ымдал?ан т??ым, ауру ?сімдік ?алды?ы, топыра?, ауа, су, ж?ндік ауа, моллюска,нематодалар ар?ылы беріледі. Бактерия ?сімдік ішіне енгеннен со? ?сімдік жасушалары за?ымдалып, бір-біріне ажырайды. Б?лай ену интрацелюлярлы, жасушааралы?, ауруы-паренхиматозды деп аталады. Бактерия тамыр шо?ырында ?сіп-?ніп к?бейсе, тамыр ?уысы бактериалды? массасымен бітеліп, н?тижесінде бактерия токсиніні? ?серінен ?сімдік солады. ?сімдіктерде мозомка ж?не сар?ыштану ауруын ша?ыратын ?оздыр?ыштар-вирустар. Мозаикалы? ауруда ?сімдік ?суі т?мендеп, за?ымдал?ан жапыра? пен ?німдер да?ты т?с к?рінеді. Сар?ыштану ?сімдікті? ергежейлілігімен, к?птеген б?йір ?скіндеріні?, г?лдеріні? т.б. ?згерістерінен бай?алады.


Slide 14

Фитопотогенді микроорганизмдермен к?ресу ?шін келесі шаралар ж?ргізіледі: т?зімді ?сімдіктер ?сіру, т??ымды тазалау ж?не ??деу, топыра?ты залалсыздандыру, за?ымдал?ан ?сімдіктерді алып тастау, ауру ?оздыр?ышын тасымалдаушыларды жою. Шикізатта, жартылай фабрикаттарда, ?німдерде,?ондыр?ыларда, ауада ж?не т.б. табылатын ?р т?рлі ?ндірістер (текстильді, биотехнологиялы?, та?амды?,металл ??деуші, химиялы? к?сіпорындар ж?не т.б.) микроорганизмдері к?птеген арнайы микробиоценоздар ??райды.Т?рмысты? зерзаттарды? микрофлорасы-топыра?,су, ауа,?сімдіктер,адам ж?не жануарлар б?лінділері микроорганизмдеріні? ?кілдері болуы м?мкін. Медициналы? мекемелерді? микрофлорасын-медициналы? ?ызметкерлерден немесе нау?ас б?лінділерінен, та?у ж?не бас?а материалдардан, д?рілік препараттармен ?келінетін патогенді ж?не шартты потогенді микрофлора ??райды.


Slide 15

Потогенді ж?не шартты патогенді микроорганизмдермен ластануды? негізгі к?зі-адам б?лінісі.Кейбір ?оздыр?ыштар ыл?алды жерлерде к?бейеді. Адам организмінде ?алыпты микрофлора бірлестігі ретінде (микробиоценоз) микроорганизмдерді? шамамен 500 т?рі мекендейді. Олар бір-бірі ж?не адам организмімен тепе-те? жа?дайда болады.Б?л микроорганизмдерді? к?пшілігі адам?а зияны тимейтін комменсал болып табылады. Микрофлора адамны? ?орша?ан ортамен байланысатын ?уыстарында жай?асады. Жо?ар?ы тыныс жолыны? микрофлорасы. Жо?ар?ы тыныс жолына ша? б?лшектерімен бірге микробтар т?сіп, оны? к?пшілігі м?рын ж?не ауыз-ж?т?ынша?та ?леді. М?нда бактероидтар, коринеформалы бактериялар, гемофильді тая?шалар, лактобактериялар стафилококтар, нейссериялар, пептококтар пептострептококтар ж?не т.б. ?седі.Трахея, бронхтар ж?не альвелиолар ?детте стерилді.


Slide 16

Ас?азан-ішек жолыны? микрофлорасы.Ас ?орыту жолыны? микрофлорасы ?зіні? санды? ж?не сапалы? ??рамы бойынша к?п ?кілді болып табылады. М?нда микробтар ас ?орыту жолында еркін мекендеп, шырышты ?абы?та биологиялы? ?лбір к?йінде колониялар т?зеді. Эубиоз жа?дайы-адам организмі мен ?алыпты микрофлораны? динамикалы? тепе-те?дігі ?орша?ан ортаны? ?р т?рлі факторлары, стресстік жа?дай, ба?ылаусыз антимикробты препараттарды ?олдану, с?улелермен емдеу ж?не химиотерапия, тиімсіз тама?тану, операцияларды? ?серінен б?зылуы м?мкін. ?орша?ан ортаны? физикалы?, химиялы? ж?не биологиялы? факторлары микроорганизмдерге ?р т?рлі ?сер етеді:бактериоцидті -жасуша ?ліміне ?келуші бактериостатикалы?- микроорганизмдер к?беюін тежеуші мутагенді микробтарды? т??ым ?уалаушылы? ?асиетін ?згертуші.


Slide 17

Температура ?сері.?р т?рлі микроорганизмдер топтарыны? ?кілдері температураны? белгілі диапозонында дамиды.Т?менгі температурада ?сетін бактерияларды психрофильдер, орташа температурада ?сетіндерге термофильдер деп атайды. Психрофильді микроорганизмдер 10-нан 40°C­?а дейінгі температурада ?седі, температуралы? оптимум 15-тен 40°C-?а дейін ауыт?иды. Мезофильдер 10- нан 47°C температура диапазонында ?седі, ?су оптимумы- 37°C. Олар шартты потогенді ж?не потогенді бактерияларды? негізгі тобын ??райды. Термофильді бактериялар- ?те жо?ары (40-90°C) температурада дамиды. Химиялы? заттар микроорганизмдерге ?р т?рлі ?сер етеді: ?орек к?зі ретінде бола алады еш?андай ?сер етпеуі м?мкін, ?суін ынталандыру немесе тежеуі, жоюы м?мкін. Антимикробты химиялы? заттарды? бактериоцидті, вирулицидті, фунгицидті ?асиет бол?анды?тан, оларды антисептикалы? ж?не залалсыздандырушы заттар ретінде пайдаланады.


Slide 18

Дезинфекцияда ке?інен ?олданылатын химиялы? заттар?а хлор, йод ж?не бромы бар ?осылыстар мен тоты?тыр?ыштар жатады. Микроорганизмдер бір-бірімен ?зара ?рт?рлі ?атнастарда болады. ?р т?рлі екі организмдерді? бірге тіршілік етуі- симбиоз (грек тілінде simbiosis- бірге тіршілік ету) деп аталады.Пайдалы ?зара ?атынастарды? бірнеше варианты бар: метабиоз, мутуализм, комменсализм, сателлизм. Медицинада т?рмыста, та?ам ?ндірісінде ?олданылатын ?рт?рлі заттар мен материалдарда?ы микробтарды (бактерия, вирус, са?ырау??ла?тар,?арапайымдар) жою ?шін 2 ?діс ?олданылады: стерилизация ж?не дезинфекция. Стерилизация (лат.sterilis­ ?ры?сыз)- ??деу жататын нысандарда?ы микробтарды толы? жою. Стерилизацияны? негізгі 3 т?сілі бар: жылулы?, с?улелік, химиялы?.


Slide 19

Медицинада ?олданылатын заттарды стерильдеуді? алдында?ы тазарту.Осы ма?сатта стерильдейтін заттарды а?уыздан, май ?алды?тарынан, та?ы бас?а ластардан ?олмен немесе механикалы? ?дістермен тазартады. ?олмен тазарт?анда келесі ретпен жасалынады: ?анмен ластан?ан аспаптарды 0,14% натрий олеатыны? (таттану ингибиторы) ерітіндісіне 22°C, 60 минут?а салу керек. Су а?ымымен 0,5 мин.Жа?сылап шайады. “Биолот" жу?ыш затына 15 минут?а,(50°C)батырады. 0,5 минут сумен жуады. А?ынды ж?не дистильденген сумен 3 мин шайады.


Slide 20

6.Ысты? ауалы стерилизаторда 80°С-85 °С та кептіреді. Д?рілік шикізат дайындап кезе?дерінде ж?не са?тау барысында микробтармен ластануы м?мкін. ?сімдік ж?не ?сімдіктен алын?ан шикізатты? ыл?алдануы микроорганизмдерді? к?беюін белсендіреді. К?бейген микроорганизмдер ?сімдіктен алын?ан д?рілік препараттарды? фармокологиялы? ?асиеттерін ?згертеді. Д?рілік препараттарды дайындау кезінде микроорганизмдер ?орша?ан ортандан т?суі де м?мкін. Д?рілік препараттар дайындау кезінде санитарлы? т?ртіпті? са?талуын, д?рілік форманы? ?рбір сериясын, сол мекемені? ?орша?ан орта обьектілерін санитарлы? микробиологиялы? ба?ылау ж?ргізу ар?ылы аны?тайды.


Slide 21

?орытынды: ?орыта келгенде, экалогия ?орша?ан орта мен тірі организмдерді? ?зара ?атынасы туралы ?ылым(экос.мекендейтін жер,т?ра?ы деген с?з). Экож?йеде барлы?ы бір-бірімен ?зара байланысты ж?не тепе-те?дік жа?дайда болуы керек. ?лемдегі микробтарды? басым к?пшілігі сапрофиттер, я?ни ауру ?оздырмайтындар, сонымен бірге зиянды ауру ?оздырушылары потогенділері де болады.Барлы? экож?йеде эвалюциялы? процесс н?тижесінде микроорганизмдерді? ?асиеттері ?згеріп отырады, микробтар арасында, микроьтармен микроорганизм арасында ерекше ?зара ?атынас дамып, симбиоз пайда болады. Микробты? симбиозды? бірнеше т?рлері болады- мутуализм, антоганизм т.б. ?орша?ан ортаны ?ор?ау м?селесіне байланысты д?рігер адам а?засыны? ?алыпты микрофлорасын жете білуі керек.


Slide 22

?олданыл?ан ?дебиеттер: 1. Л.Б. Борисов, А.М. Смирнова, И.С.Фрейдлин “Медициналы? микробиология, вирусология, иммунология“ 2. Б.А.Рамазанова, А.Л.Котова, ?.?.??дайберген?лы, Г.Р.Амзеев “Микроорганизмдер экологиясы“ 3. Н.Д. Биназаров “Мейірбике ісіні? негіздері"


×

HTML:





Ссылка: